भरत पौडेल– कुवेत – सफलताको कथा सधैँ चमकधमकबाट सुरु हुँदैन, धेरैजसो यो अभावको अँध्यारो कोठाबाट सुरु हुन्छ। मेरो जीवनको कथा पनि बागलुङको त्यस्तै एउटा मध्यमवर्गीय परिवारको आँगनबाट सुरु भयो। धेरैजसो यो अभावको मेरो जीवनको कथा धौलागिरीको काखमा अवस्थित बागलुङ जिल्लाको त्यो स्वच्छ र पवित्र पहाडी हावापानीबाट सुरु हुन्छ। मान्छे जहाँ पुगे पनि उसको जरा उसले टेकेको पहिलो माटोमै हुन्छ। बागलुङ स्थित जैमिनीमा अवस्थित ती उकाली-ओरालीहरू, जहाँ मैले पहिलोपटक सङ्घर्षको कखरा सिकेँ, तिनै गोरेटोहरूले मलाई आज विश्वका चिल्ला सडकहरूमा हिँड्ने साहस दिएका हुन्।
मेरा आदरणीय बुबा र आमाको अनुहार सम्झँदा मलाई आज पनि लाग्छ, उहाँहरू नै मेरो जीवनका पहिलो र अन्तिम विश्वविद्यालय हुनुहुन्छ। गाउँको त्यो सामान्य परिवेश, जहाँ स्रोत र साधनको अभाव त थियो, तर संस्कार र इमानदारिताको खानी थियो। पछि हाम्रो परिवार भविष्यको एउटा सुन्दर खाका बोकेर नवलपुरको समथर फाँटमा बसाईँ सर्यो। नवलपुर मेरो लागि एउटा नयाँ सम्भावनाको भूमि थियो। त्यहीँको धुलो र माटोमा खेल्दै मेरो किशोरावस्था बित्यो। यात्राकै दौरानमा मभित्र एउटा ठुलो मान्छे बन्ने हुटहुटी त थियो, तर त्यो बाटो कति कठिन छ भन्ने मलाई थाहा थिएन।
एक मध्यवर्गीय परिवारको माहिलो छोरो भए पनि, मेरो काँधमा भने जेठो सन्तानको भन्दा कम जिम्मेवारी थिएन। बढ्दो आर्थिक भार र पारिवारिक गर्जो टार्ने चुनौतीले गर्दा अन्ततः मैले परदेशिने कठोर निर्णय लिनैपर्यो। घरमा दाइ हुनुहुन्थ्यो, तर परिस्थिति र जिम्मेवारीले कहिल्यै उमेर वा जन्मको रोलक्रम नहेर्ने रहेछ।
घरको कमजोर आर्थिक अवस्था र बढ्दो पारिवारिक जिम्मेवारीले मलाई एउटा कठिन मोडमा उभ्याइदियो। स्वदेशमै केही गर्ने चाहना हुँदाहुँदै पनि घरव्यवहारको गर्जो टार्न परदेशिनुको विकल्प देखिएन। त्यसैले, व्यक्तिगत इच्छा र रहरहरूलाई थाती राख्दै परिवारको सुनौलो भविष्यका लागि मैले वैदेशिक रोजगारीमा जाने निधो गरेँ। प्रक्रियाहरू अघि बढ्दै जाँदा मेरो गन्तव्य माल्दिभ्स तय भयो। जब प्रस्थान गर्ने दिन नजिक आयो, मनमा एउटा छुट्टै छटपटी सुरु भयो। त्यो बिदाइको क्षण निकै कष्टकर भए तापनि, घरको अवस्था सुधार्न ‘श्रमको बाटो’ रोज्नु नै मेरो पहिलो र अनिवार्य कर्तव्य थियो। मेरो जीवनमा पनि जन्मको रोलक्रम वा ‘जेठो-माहिलो’ भन्ने शब्दले खासै अर्थ राखेन; मेरो पहिचान त केवल जिम्मेवारीले मात्र तय गर्यो। त्यसैको परिणामस्वरूप, मेरो काँधमा आमाको भरोसालाई मर्न नदिने र बुबाको थाप्लोमा रहेको ऋणको भारी बिसाउने एउटै मात्र दृढ लक्ष्य थियो। परिवारको खुसी र आर्थिक स्थिरताका लागि त्यो ऋण उतार्नु नै मेरो जीवनको सबैभन्दा ठूलो संकल्प र गन्तव्य बन्यो।
आफ्ना व्यक्तिगत इच्छा र रहरहरूलाई एउटा सानो बाकसमा थुनेर, म सन् २००४ मा परदेशको यात्रामा होमिएँ। भारत हुँदै जब म विमानस्थलको ‘डिपार्चर गेट’ बाट माल्दिभ्सका लागि पाइला चाल्दै थिएँ, मेरो मन र आत्मा भने बागलुङ र नवलपुरको आफ्नै आँगनमा अल्झिरहेको थियो। शरीरले सपनाको गह्रौँ भारी बोकेर परदेशतर्फ उडान भर्दै गर्दा, मनको एउटा कुना भने घरको न्यास्रो र ममतामै अडिएको थियो।
माल्दिभ्सको साउथ आरी अटोलमा अवस्थित विश्वचर्चित ‘ह्वाइट स्यान्ड्स रिसोर्ट एन्ड स्पा’ बाट मैले आफ्नो जीवनको नयाँ अध्याय सुरु गरेँ। त्यहाँ पुग्दा म कुनै ठूलो पदमा थिइनँ, बरु एक सामान्य स्तरको कर्मचारीका रूपमा मेरो यात्रा प्रारम्भ भएको थियो। माल्दिभ्स पुगेपछि जिन्दगीले मलाई वास्तविकताको यस्तो ऐना देखायो, जसको मैले कल्पनासम्म गरेको थिइनँ। ठूला सपनाहरू बोकेर परदेशिएको म जस्तो एउटा युवालाई त्यो भव्य रिसोर्टको भान्सामा ‘किचन स्टेवार्ड’ (भाँडा माझ्ने) को जिम्मेवारी सुम्पियो। सुरुवात सामान्य भए पनि त्यहीँबाटै मेरो सङ्घर्ष र भविष्यको जग बस्न सुरु भएको थियो।
सुरुका ती दिनहरू मेरो जीवनकै सबैभन्दा पिदायक र अपमानजनक जस्ता लाग्ने क्षणहरू थिए। घरमा कहिल्यै एउटा थाल समेत नधोएको हातले दिनको १८ घण्टा हजारौँ मानिसका जुठा भाँडाहरूको पहाडसँग लड्नुपर्ने भयो। कडा केमिकल, तातो पानी र जुठो खानाको गन्धका बीचमा मेरा दिनहरू बित्न थाले। हातका औँलाहरू पानीले खाएर चिराचिरा पर्थे, रगत बग्थ्यो, तर त्यो शारीरिक पीडाभन्दा पनि “मैले पढेको यति मात्रै हो त?” भन्ने मानसिक पीडा धेरै हुन्थ्यो। कैयौँ रातहरू मैले आफ्नो सिरानी भिजाएर काटेको छु। तर, एक रात मैले आफैँलाई प्रश्न गरेँ “भरत, के तिमी हार्नका लागि यहाँ आएका हौ? यदि भाँडा नै माझ्नु छ भने यति राम्रोसँग माझ कि यो रिसोर्टमा तिम्रो विकल्प कोही नहोस्।
मैले आफ्नो कामलाई केवल जीविकोपार्जनको माध्यम मात्र नभई एउटा ‘साधना’ मान्न थालेँ। अरू साथीहरू आराम गरिरहेका बेला म भान्साको एउटा कुनामा उभिएर सेफहरूले चलाउने चक्कुको सीप, मसलाको सन्तुलन र स्वाद सिर्जना गर्ने कलालाई गहिरिएर नियाल्ने गर्थें। सिक्ने त्यही तीव्र तिर्खा र अनवरत सङ्घर्षले गर्दा म ‘किचन हेल्पर’ बाट पदोन्नति हुँदै एक दक्ष शेफ (Chef) को रूपमा उभिन सफल भएँ। सोही रिसोर्टमा मैले दुई पटक पदोन्नति पाउँदै कम्पनीमा आफ्नो एउटा विशेष साख र स्थान बनाएँ।
त्यो समयले मलाई एउटा शाश्वत सत्य सिकायो— “आकाश छुनुअघि भुइँको अनुभव हुनु जरुरी छ।” त्यहाँ झन्डै दुई वर्ष बिताएपछि, हस्पिटालिटी क्षेत्रका थप रहस्यहरू बुझ्न म ‘ विश्वप्रख्यात ‘वान एन्ड ओन्ली रिसोर्ट’ (One & Only Resort) मा ‘कमि-१’ को जिम्मेवारी सम्हाल्दै सन् २००६ देखि मैले नयाँ यात्राको थालनी गरेँ। उक्त रिसोर्टमा झन्डै दुई वर्षको कार्यकाल सफलतापूर्वक पूरा गरेपछि, सन् २००८ मा मैले विश्वकै प्रतिष्ठित एक पाँचतारे होटलबाट अर्को महत्वपूर्ण अवसर प्राप्त गरेँ। माल्दिभ्समै कार्यरत रहँदा प्राप्त भएको यो नयाँ जिम्मेवारी मेरो लागि जति गौरवको विषय थियो, त्यति नै चुनौतीपूर्ण पनि। प्रत्येक नयाँ खुड्किलासँगै व्यावसायिक अपेक्षा र जिम्मेवारीको भार थपिँदै गइरहेको थियो, जसले मलाई अझ बढी परिपक्व र दक्ष बन्न प्रेरित गरिरह्यो।
मेरो जीवनको एउटा पाटो माल्दिभ्सको कर्मभूमिसँगै सुखद अन्त्य हुँदै थियो र अर्कोतिर युएईको नयाँ अवसरले मलाई बोलाइरहेको थियो। यही बीचमा जीवनले यस्तो मोड लियो कि, मैले विवाहको पवित्र बन्धनमा बाँधिनु पर्ने सुखद ‘बाध्यता’ लाई शिरोपर गरेँ। अवसर र जिम्मेवारीको बीचमा म यसरी उभिएँ, जहाँ मेरो व्यक्तिगत चाहनाभन्दा समयको माग बलियो बनेर आयो। विवाह भएको मात्र सात दिन पुग्दै थियो। भर्खरै भित्रिएकी अर्दाङ्गिनीका आँखामा सजिएका सपना र हाम्रो नयाँ जीवनको सुवासलाई अनुभूत गर्न नपाउँदै बिदाइको क्षण आइपुग्यो। मन नहुँदा नहुँदै पनि, उनलाई एक्लै छोडेर पुन: परदेशिनु मेरो जीवनकै सबैभन्दा पीडादायक र कठिन पल थियो। सात दिनको त्यो छोटो तर अमूल्य समयलाई स्मृतिको पानामा कैद गरेर, म गह्रौँ मन लिई विमानस्थलतर्फ लागेँ। समय आफ्नो गतिमा बित्दै गयो। विछोडको त्यो छटपटी र आँखामा तैरिरहने उनको अनुहारलाई नै प्रेरणाको स्रोत बनाएर म आफ्नो गन्तव्यमा निरन्तर अघि बढिरहेँ।
माल्दिभ्सको चार वर्षे अनुभवपछि मेरो यात्राले दुबईतर्फ मोड लियो। त्यहाँको प्रतिष्ठित ‘फाइभ स्टार म्यारियट होटल’ मा बिताएको एक वर्ष मेरो करियरकै लागि ‘टर्निङ पोइन्ट’ साबित भयो। विश्वभरका पाहुनाहरूको चहलपहल हुने त्यो व्यावसायिक र व्यस्त वातावरणमा काम गर्दा मैले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको हस्पिटालिटी मात्र सिकिनँ, बरु आफूलाई एउटा दक्ष व्यक्तिको रूपमा निखारिने अवसर समेत पाएँ। म्यारियटको त्यो अनुभवले मेरो आत्मविश्वासलाई नयाँ उचाइमा पुर्याइदियो।
विश्वभरका पाहुनाहरूको चाप हुने त्यो व्यस्त वातावरणमा मैले Food Hygiene, Food Safety र HACCP जस्ता महत्वपूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय तालिमहरू लिने अवसर पाएँ। यसले मलाई खानपानको गुणस्तर र सुरक्षाका विश्वव्यापी मापदण्डहरूलाई नजिकबाट बुझ्ने मौका दियो।
दुबईको एक सामान्य कर्मचारीबाट एक्जुकेटिभ शेफ (Executive Chef) सम्मको गरिमामय ओहोदा प्राप्त गर्नु मेरो लागि एउटा लामो र चुनौतीपूर्ण साधना थियो। यस यात्रामा मैले भान्साको सबैभन्दा तल्लो तहदेखि नेतृत्वदायी भूमिकासम्मका हरेक खुड्किलाहरू—जस्तै: स्टेवार्ड, कमि (Commis), सेफ दि पार्टी (CDP), र सु-सेफ (Sous Chef) हुँदै—अनुभव र दक्षता बटुल्दै आएँ। यस क्रममा मैले पाककलाको प्राविधिक ज्ञान मात्र होइन, बरु जनशक्ति परिचालन, ‘फुड कस्टिङ’, गुणस्तर नियन्त्रण र सञ्चालन व्यवस्थापन जस्ता महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारीहरूलाई पनि नजिकबाट चिन्ने मौका पाएँ। दुबईको त्यो कडा प्रतिस्पर्धात्मक र व्यावसायिक वातावरणले मलाई भान्साको घेराभन्दा बाहिर निस्किएर जुनसुकै परिस्थितिमा पनि नेतृत्व लिन सक्ने र निर्णय गर्न सक्ने एक कुशल व्यवस्थापक (Manager) बन्ने दृढ आत्मविश्वास प्रदान गर्यो।
यसरी आफूलाई दक्ष र अनुभवी बनाउँदै गर्दा, मेरो व्यावसायिक यात्राले पुनः एकपटक पुरानै मोड लियो। माल्दिभ्सको मेरो पूर्व कम्पनीले मेरो काम र क्षमताको उच्च कदर गर्दै पुनः सहकार्यका लागि आकर्षक अवसरसहित आह्वान गर्यो। सुरुमा त मलाई फर्कने खासै मन थिएन, तर उनीहरूले देखाएको विश्वास र नयाँ जिम्मेवारीको ढोकाले मलाई पुनः माल्दिभ्सतर्फै डोर्यायो। खासमा भन्नू पर्दा मलाई केवल एक श्रमिकको रूपमा सीमित रहनुनै थिएन; मेरो मान्यता थियो कि अनुभवसँगै शैक्षिक र प्राविधिक योग्यता पनि अपरिहार्य हुन्छ। दुबईको झन्डै एक वर्षे बसाइपछि, माल्दिभ्सको मेरो पुरानो कम्पनीले पुनः सहकार्यका लागि नयाँ ढोका खोलिदियो। माल्दिभ्सस्थित कम्पनी म्यानेजमेन्टले दिएको आकर्षक अवसर र जिम्मेवारीलाई नकार्न नसकेर मैले पुनः माल्दिभ्स जाने नै निर्णय गरेँ।
त्यहाँको दोस्रो बसाइ मेरो लागि निकै फलदायी रह्यो। कामप्रतिको लगाव र निरन्तरताका कारण मैले क्रमिक रूपमा पदोन्नति पाउँदै गएँ। सोही क्रममा विभिन्न विधा र तहमा दर्जनभन्दा बढी मान-पदक र सम्मानहरू हासिल गर्न सफल भएँ। अन्ततः, माल्दिभ्समा एक लामो र सफल कार्यकाल पूरा गरी २०१२ को अन्त्यतिर म स्वदेश फर्किएँ। मेरो लागि माल्दिभ्सको त्यो बसाइ र भोगाइ जीवनकै एउटा महत्त्वपूर्ण पाठशाला र अविस्मरणीय उपलब्धि बन्यो। नेपाल फर्किएपछि केही महिना स्वदेशमै केही गर्ने सोच त थियो, तर यहाँको अस्थिर परिस्थिति र घरव्यवहारका अनेकन बाध्यताहरूले मलाई पुनः वैदेशिक रोजगारीमै होमिन विवश तुल्याए। फलतः रहरले भन्दा पनि पारिवारिक जिम्मेवारी र आवश्यकताको दबाबले सन् २०१३ मा मेरो नयाँ गन्तव्य कुवेत तय भयो। सुरुवात बाध्यताबाट भए तापनि, कुवेत प्रवेश गरेपछिको यो एक दशकभन्दा लामो यात्रा मेरो जीवनकै सबैभन्दा सफल र रचनात्मक कालखण्ड बन्यो। विवशताको जगमा सुरु भएको यो प्रवासले मलाई नसोचेको सफलता र व्यावसायिक निखारता प्रदान गर्यो।
कुवेतमा मैले केवल जागिर मात्र खाइनँ, बरु हस्पिटालिटी क्षेत्रमा आफ्नो छुट्टै पहिचान बनाएँ। यो अवधिमा मैले कुवेतका सुप्रसिद्ध र चर्चित रेस्टुरेन्टहरू आफ्नै नेतृत्वमा उद्घाटन (Launching) गर्ने अवसर पाएँ। शून्यदेखि सञ्चालनसम्मका ती रेस्टुरेन्टहरूको डिजाइन, मेनु सेटिङ र अप्रेसन मोडेल मेरै सोच र योजनामा तयार भए। आज ती रेस्टुरेन्टहरू कुवेतभर लोकप्रिय र सफल छन्। यो उपलब्धि मेरा लागि केवल काम मात्र थिएन, एउटा विदेशी भूमिमा नेपालीको दक्षता र कला प्रमाणित गर्ने अवसर थियो।
कुवेत आएको झन्डै यो एक दशक पार हुदै गर्दा ड्युटीको 8 घण्टाको थकानपछि जब अरू साथीहरू मोबाइलमा फिल्म हेर्थे वा सुत्थे, म भने इन्टरनेटमा ‘हस्पिटालिटी’ का नयाँ कोर्षहरू खोज्थेँ। त्यही बेला मैले अस्ट्रेलियाको प्रतिष्ठित अनलाइन हस्पिटालिटी स्कलरशिप (Online Hospitality Scholarship) को बारेमा थाहा पाएँ। त्यो कोर्षको शुल्क र प्रतिस्पर्धा दुवै निकै उच्च थियो। तर मैले आफ्नो मिहिनेतमा विश्वास गरेँ। रातभरि जागेर असाइनमेन्टहरू तयार पारेँ, अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका मापदण्डहरू पढेँ र अन्ततः मैले त्यो स्कलरशिप प्राप्त गर्दै ‘सर्टिफिकेट होल्डर’ (Certificate Holder) बन्ने गौरव हासिल गरेँ। यो मेरो जीवनको यस्तो मोड थियो, जसले मलाई एउटा कामदारबाट एउटा ‘प्रोफेसनल’ मा रूपान्तरण गरिदियो। सन् २०१३ मा म कुवेत आइपुगेँ। कुवेत मेरो लागि एउटा जागिर मात्र थिएन, यो मेरो करियरको एउटा प्रयोगशाला बन्यो। यहाँ मैले नयाँ रेस्टुरेन्टहरू शून्यबाट सुरु गर्ने (Grand Opening), नयाँ मेनु कन्सेप्टहरू तयार पार्ने र अन्तर्राष्ट्रिय ब्रान्डहरूलाई कसरी चलायमान बनाउने भन्ने कुरामा आफ्नो जीवनको १3 वर्ष सुम्पिएँ।
धेरै चर्चित रेस्टुरेन्टहरूमा ‘हेड सेफ’ को भूमिका निभाउँदा मैले खाना मात्र पकाइँन, बरु मान्छेको मनोविज्ञान र व्यवसायको गणित पनि सिकेँ। मेरो मिहिनेत र इमानदारिताले गर्दा नै मलाई व्यवस्थापनको माथिल्लो ओहोदा ‘अप्रेसन म्यानेजर’ सम्म पुर्यायो। हिजो भाँडा माझ्ने त्यही भरत, आज कुवेतका ठुला व्यावसायिक घरानाका लागि एउटा भरपर्दो नाम बनेको छ । मेरो यो २२ वर्षे लामो वनवास जस्तो सङ्घर्षमा यदि कोही मेरो सबैभन्दा ठुलो शक्ति बनेर उभिएको छ भने, त्यो मेरो परिवार हो। मेरी श्रीमती, जसले मेरो अनुपस्थितिमा घरको जग थामेर बस्नुभयो, उहाँहरुनै मेरो सफलताको आधा हिस्सा हुनुहुन्छ। उहाँहरुले मेरो सङ्घर्षलाई आफ्नै सङ्घर्ष सम्झिएर मलाई सधैँ हौसला दिनुभयो।
आज मेरा एक छोरा र एक छोरी छन्। उनीहरूका साना-साना खुसीका लागि मैले आफ्नो जवानी परदेशको रापमा जलाएको छु। जब म थाकेर कोठामा फर्कन्छु र भिडियो कलमा उनीहरूको मुस्कुराइरहेको अनुहार देख्छु, तब मेरो २२ वर्षको सारा थकान एकै क्षणमा मेटिन्छ। म चाहन्छु, मेरा छोराछोरीले मेरो सङ्घर्षबाट एउटै कुरा सिकून “संसारमा मिहिनेतको कुनै विकल्प छैन।” मेरा आमा-बुबाको आशिष् र श्रीमतीको साथ नै मेरो जीवनको सबैभन्दा ठुलो सम्पत्ति हो।
वर्तमान नेतृत्व ५० जनाको अभिभावकत्व आज म एउटा प्रतिष्ठित युके फ्रेन्चाइज कम्पनीमा ‘अप्रेसन म्यानेजर’ को रूपमा कार्यरत छु। यो पद केवल एउटा कुर्सी मात्र होइन, यो मेरो काँधमा भएका झन्डै ५० जना कर्मचारीहरूको भविष्य हो। आज म उनीहरूलाई निर्देशन दिँदा सधैँ नम्र हुन्छु, किनकि मलाई थाहा छ। हरेक कामदारको पछाडि एउटा परिवारको सपना हुन्छ। हिजो आफैँले काम खोज्दै भौँतारिएका यी हातहरूले आज अरूको घरमा चुलो बाल्ने अवसर प्रदान गरिरहेका छन्। यो भन्दा ठुलो आत्मसन्तुष्टि मेरो लागि अरू केही हुन सक्दैन। यो मेरो यो कथा ती लाखौँ नेपाली युवाहरूको प्रतिनिधि आवाज हो, जो आज सपनाको पोको पारेर परदेश पुगेका छन्। म उनीहरूलाई भन्न चाहन्छु। काम सानो वा ठुलो हुँदैन। यदि तपाईँमा दृढ इच्छाशक्ति छ भने, माल्दिभ्सको जुठो भाँडा माझ्ने ठाउँबाट सुरु भएको यात्रा कुवेतस्थित उके फ्रेंचैज एक चर्चित रेस्टुरेन्टको अप्रेसन म्यानेजरसम्म पुग्न सक्छ।
अस्ट्रेलियाको स्कलरशिप सर्टिफिकेट होस् वा कुनै ठुलो पद, ती सबै तपाईँको मिहिनेतको अगाडि साना हुन्। म गर्वका साथ भन्न सक्छु। मैले आफ्नो इमान र पसिनासँग कहिल्यै सम्झौता गरिनँ। बागलुङको त्यो ठिटो आज विश्वबजारमा गर्वका साथ उभिएको छ। मेरो यात्रा अझै जारी छ, र मेरो सपना अझै बाँकी छ।
भरत पौडेलको- व्यावसायिक सारांश
Houti Dolci मा एक्जुकेटिभ शेफ र अपरेशन म्यानेजरको दोहोरो जिम्मेवारी सम्हालिरहनुभएका भरत पाककला र हस्पिटालिटी व्यवस्थापनका एक अनुभवी विशेषज्ञ हुनुहुन्छ। दशकौँको अन्तर्राष्ट्रिय अनुभवले खारिनुभएका उहाँ फ्रिल्यान्सर कन्सेप्ट डेभलपरका रूपमा नयाँ व्यावसायिक योजनाहरूलाई मूर्त रूप दिन र हेल्दी एन्ड वेल-बिइङ मेनु डेभलपरका रूपमा आधुनिक एवं स्वास्थ्यवर्द्धक खानपानको अवधारणालाई अघि बढाउन माहिर हुनुहुन्छ। भान्साको उत्कृष्ट स्वाद र व्यवसायको सफल सञ्चालनबीच सन्तुलन कायम गर्नु नै उहाँको प्रमुख विशेषता हो।
