काठमाडौं। नेपालमा प्रजातन्त्र स्थापना, पुनःस्थापना, तथा स्वतन्त्रताको लागि आफ्नो जीवन आहुति दिने वीर सहिदहरूको सम्झनामा आज माघ १६ गते विविध कार्यक्रम गरी सहिद दिवस देशभर मनाइँदैछ।
हरेक वर्ष माघ १६ गते सहिद दिवस मनाइने परम्परा रहे पनि सहिदहरूले देखाएको बाटोमा देश अगाडि बढ्न नसकेको र अपेक्षाअनुसार काम नभएको गुनासो पटक–पटक उठ्ने गरेको छ। दिवसका अवसरमा हुने औपचारिक कार्यक्रममा सरकारका उच्च पदस्थ अधिकारीहरूबाट सहिदको सपना पूरा गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरिए पनि व्यवहारिक कार्यान्वयन कमजोर रहेको धेरैको भनाइ छ।
सहिद दिवसको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
सहिद दिवस मनाउने परम्परा विसं २००७ पछिदेखि सुरु भएको हो। विसं २०१२ देखि तत्कालीन काठमाडौं नगरपालिकाको संयोजकत्वमा यसलाई संस्थागत रूपमा मनाउन थालिएको थियो।
नेपालको राजनीतिक परिवर्तनमा सहिदहरूको बलिदान अमूल्य छ। विसं १९९७ मा जहानियाँ राणा शासनविरुद्ध आवाज उठाउने क्रममा शुक्रराज शास्त्रीलाई माघ १० गते काठमाडौँको टेकुस्थित पचलीमा, माघ १३ गते धर्मभक्त माथेमालाई सिफलमा, तथा गङ्गालाल श्रेष्ठ र दशरथ चन्दलाई माघ १५ गते शोभा भगवतीमा मृत्युदण्ड दिइएको थियो। यी घटनाहरू नेपाली जनताका लागि स्वतन्त्रता प्राप्तिको मार्गमा निर्णायक मोड बने।
सहिद सप्ताह र विविध कार्यक्रमहरू
हरेक वर्ष माघ १० देखि १६ गतेसम्म विभिन्न कार्यक्रमका साथ सहिद सप्ताह मनाइन्छ। यस अवधिमा सहिदको योगदानलाई सम्मान गर्ने, जनचेतना फैलाउने, र नयाँ पुस्तालाई प्रेरित गर्ने उद्देश्यले कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिन्छ।
आज बिहान शान्तिवाटिका रत्नपार्कदेखि सहिद स्मारक लैनचौरसम्म प्रभातफेरी कार्यक्रम आयोजना गरिएको छ। यसमा प्रधानमन्त्री, मन्त्री, सरकारका उच्च अधिकारीहरू, जनप्रतिनिधि, सुरक्षा निकायका ब्याण्ड टोली, तथा विभिन्न संघ–संस्थाका प्रतिनिधिहरू सहभागी हुने कार्यक्रम रहेको छ। प्रभातफेरीपछि लैनचौरस्थित सहिद स्मारकमा सहिदहरू प्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गरिनेछ।
सहिद स्मारक र श्रद्धाञ्जली कार्यक्रम
सहिद दिवस मनाउन विशेष कार्यक्रम लैनचौरस्थित सहिद स्मारक र सहिद गेटमा आयोजना गरिन्छ। साथै, पछिल्ला वर्षहरूमा नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय परिसरमा निर्माण भएको गणतन्त्र स्मारकमा सहिदहरूलाई श्रद्धाञ्जली दिने स्थल राखिएको छ।
त्यस्तै, विसं २०६४ जेठ ११ गते मन्त्रिपरिषद्को निर्णयअनुसार गोकर्णेश्वरस्थित राष्ट्रिय सहिद स्मारक निर्माण गरिँदैछ। आज वन तथा वातावरण मन्त्री ऐनबहादुर शाहीको प्रमुख आतिथ्यतामा गोकर्णेश्वरमा विशेष कार्यक्रम आयोजना गरिनेछ। सो कार्यक्रम राष्ट्रिय सहिद तथा शान्ति पार्क निजामती (स्मारक) यज्ञडोल (जगडोल) सामुदायिक वन पर्यापर्यटन प्रवद्र्धन तथा उद्यान व्यवस्थापन समितिले आयोजना गर्न लागेको हो।
सहिद दिवसको सन्दर्भमा सरकारी योजनाहरू
विसं २०६३ अघि सहिद दिवसका दिन सहिद गेटमा मात्र विशेष कार्यक्रम गरिन्थ्यो, तर त्यसपछि लैनचौरस्थित सहिद स्मारकमा कार्यक्रम आयोजना गर्न थालियो। सहिद गेटमा भने विभिन्न सङ्घ–संस्थाले छुट्टै कार्यक्रम गर्ने गरेका छन्।
नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय परिसरमा निर्माण गरिएको गणतन्त्र स्मारकलाई सहिदप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्ने प्रमुख स्थलका रूपमा विकास गर्न लागिएको छ। भविष्यमा, राष्ट्रपति, उपराष्ट्रपति, प्रधानमन्त्री, मन्त्री, तथा अन्य विशिष्ट व्यक्तिहरूले गणतन्त्र स्मारकमा शपथ लिने क्रममा सहिदप्रति सम्मान अर्पण गर्ने व्यवस्था गरिने बताइएको छ। साथै, नेपाल भ्रमणमा आउने विदेशी अतिथिहरूले स्वतन्त्रता र लोकतन्त्रका लागि बलिदान दिने सहिदहरूको सम्मानस्वरूप पुष्पगुच्छा अर्पण गर्ने प्रबन्ध मिलाइनेछ।
सहिद दिवसको सार्थकता
नेपालमा लोकतन्त्र, मानव अधिकार, तथा सामाजिक न्याय स्थापनाका लागि सहिदहरूले गरेको बलिदानको सम्मानस्वरूप यो दिवस मनाइन्छ। तथापि, सहिदहरूको सपना अझै पूर्ण रूपमा पूरा भएको छैन भन्ने आवाज निरन्तर उठ्दै आएको छ।
सहिद दिवसका अवसरमा गरिएको प्रतिबद्धतालाई व्यवहारमा लागू गर्दै सहिदहरूको बलिदानलाई साँचो अर्थमा सम्मान गर्न आवश्यक छ। नेपालमा अझै पनि सुशासन, समानता, र समृद्धिको लक्ष्य पूरा गर्न बाँकी छ, जसलाई प्राप्त गर्न सरकार, राजनीतिक दल, नागरिक समाज, तथा सम्पूर्ण नेपाली जनताले मिलेर काम गर्नुपर्ने आवश्यकता रहेको छ।
सन्देश:
सहिद दिवस केवल औपचारिकतामा सीमित हुनुभन्दा सहिदहरूले देखाएको मार्गअनुसार शासनव्यवस्था, सामाजिक न्याय, र आर्थिक समृद्धिको आधार बलियो बनाउन सबै पक्ष जिम्मेवार बन्नुपर्छ। वीर सहिदहरूको बलिदानको सम्मान गर्ने भनेको मात्र शब्दहरूमा सीमित नभई, तिनका सपनाहरूलाई मूर्त रूप दिन वास्तविक प्रयास गर्नु हो।
