- कलाकार हुनुको अर्थ सामाजिक र राष्ट्रिय जिम्मेवारीबाट पन्छिनु होइन, त्यसैले देशको अवस्था बिग्रिँदा मौन बस्नु हुँदैन।
- कुनै राजनीतिक दलको अन्धसमर्थन वा विरोध गर्नुभन्दा राष्ट्रिय हित र विकासको पक्षमा आफ्नो स्पष्ट धारणा राख्नु कलाकारको अधिकार हो।
- केपी शर्मा ओलीका विकासमुखी सोच र राष्ट्रिय अडानप्रति सकारात्मक भए पनि गलत कामको आलोचना गर्ने स्वतन्त्रता सबैमा हुनुपर्छ।
काठमाडौ – कतिपय साथीभाइ तथा शुभचिन्तकहरूले कलाकारले राजनीतिमा चासो राख्नु हुँदैन, कुनै राजनीतिक दलको पक्ष वा विपक्षमा खुलेर बोल्नु हुँदैन भन्ने विचार व्यक्त गर्नुहुन्छ। कतिपयले त फोन र म्यासेन्जरमार्फत समेत मलाई सम्झाउनुहुन्छ– ‘तपाईं कलाकार हुनुहुन्छ, राजनीतिक विचार व्यक्त नगर्नुहोस्। कलाकार त सबैको साझा हुनुपर्छ।’
सबैभन्दा पहिले, मलाई माया गरेर सुझाव दिनुहुने सम्पूर्ण शुभचिन्तकहरूप्रति हार्दिक आभार व्यक्त गर्न चाहन्छु। उहाँहरूको सुझावमा सकारात्मक भावना छ भन्ने कुरा म स्वीकार गर्छु। कलाकार सबैको साझा हुनुपर्छ भन्ने मान्यताप्रति पनि मेरो सम्मान छ।
तर एउटा प्रश्न गर्न चाहन्छु– के कलाकार साझा हुनुपर्छ भन्दैमा देशको अवस्था बिग्रिँदा पनि मौन बस्नुपर्छ ? के कलाकारको सामाजिक र राष्ट्रिय जिम्मेवारी गीत गाउने, नाच्ने र मनोरञ्जन दिने काममा मात्र सीमित हुन्छ ? मेरो विचारमा कलाकार पनि यही देशका नागरिक हुन्। उनीहरूलाई पनि देशको भविष्यको चिन्ता हुन्छ। जनताको दुःख, पीडा, महँगी, बेरोजगारी, भ्रष्टाचार, अन्याय र अस्थिरताले कलाकारलाई पनि उत्तिकै असर गर्छ। त्यसैले कलाकारले देश र जनताको हितका विषयमा आफ्नो विचार राख्नु कुनै अपराध होइन।
कलाकारले कुनै दलको अन्धसमर्थन गर्नु हुँदैन, तर कुनै दलको गलत कामको विरोध गर्न र राम्रो कामको प्रशंसा गर्न पनि डराउनु हुँदैन। मेरो बुझाइमा साझा कलाकार हुनु भनेको साझा राष्ट्रिय हितको पक्षमा उभिनु हो, आफ्नो विचार र विवेकलाई बन्दी बनाउनु होइन। देशको अवस्था देखेर मौन बस्न सकिँदैन
आज हामीले देशको आर्थिक, सामाजिक र राजनीतिक अवस्थालाई गम्भीरतापूर्वक हेर्नुपर्ने बेला आएको छ। बजारमा दैनिक उपभोग्य वस्तुको मूल्य बढ्दै जाँदा सामान्य नागरिकको जीवन कठिन बन्दै गएको छ। रोजगारीका अवसर पर्याप्त छैनन्। युवाहरू भविष्य खोज्दै विदेशिन बाध्य छन्। भ्रष्टाचार र अनियमितताका विषयमा उठिरहेका प्रश्नहरूको निष्पक्ष छानबिन र जवाफदेहिताको आवश्यकता छ।
पत्रकारिता क्षेत्रसमेत चुनौतीबाट मुक्त छैन। पत्रकारमाथि धम्की, आक्रमण र पेसागत असुरक्षाका घटना सार्वजनिक भइरहेका छन्। सुरक्षाकर्मीमाथि हुने आक्रमण र राज्यका संस्थाहरूप्रति घट्दो विश्वासले पनि गम्भीर प्रश्न खडा गर्छ। लोकतन्त्र भनेको चुनाव हुनु मात्र होइन। लोकतन्त्र भनेको नागरिकले स्वतन्त्र रूपमा बोल्न पाउनु, पत्रकारले निर्भीक रूपमा लेख्न पाउनु, जनताले सरकारसँग प्रश्न गर्न पाउनु र राज्यका हरेक निकाय जनताप्रति उत्तरदायी हुनु हो।
यस्तो अवस्थामा कलाकार, पत्रकार, बुद्धिजीवी, लेखक, साहित्यकार र सचेत नागरिक सबैले आफ्नो ठाउँबाट आवाज उठाउन आवश्यक छ। मेरो राजनीतिक दृष्टिकोण र केपी शर्मा ओलीप्रतिको मूल्याङ्कन म आफ्नो राजनीतिक विचार लुकाउन चाहन्नँ। नेपालको राजनीतिमा नेकपा एमाले र त्यसका अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीको भूमिका र उहाँले अघि सारेका केही राष्ट्रिय विकासका योजनाप्रति मेरो सकारात्मक धारणा रहेको छ।
यसको अर्थ उहाँका सबै काम सही छन् वा उहाँका कमजोरीबारे प्रश्न उठाउनु हुँदैन भन्ने होइन। कुनै पनि नेता आलोचनाभन्दा माथि हुँदैन। तर कुनै नेताको मूल्याङ्कन गर्दा उहाँको योगदान, नीति, सोच, निर्णय र कार्यकाललाई पनि निष्पक्ष रूपमा हेर्नुपर्छ भन्ने मेरो मान्यता हो। केपी शर्मा ओली प्रधानमन्त्री हुँदा अघि सारिएका केही महत्त्वाकांक्षी विकासका सोच र योजनाले नेपाली राजनीतिमा नयाँ बहस सिर्जना गरेका थिए।
सुरुङमार्ग, रेलमार्ग, जलमार्ग, पूर्वाधार विकास र राष्ट्रिय गौरवका आयोजनाबारे उहाँले व्यक्त गरेका परिकल्पनाहरू त्यसबेला धेरैका लागि नयाँ र महत्त्वाकांक्षी विषय थिए। तीमध्ये कतिपय योजनाको कार्यान्वयन र उपलब्धिबारे प्रश्न तथा आलोचना पनि छन्। तर देश विकासका लागि ठूला सपना देख्ने र सम्भावनाको खोजी गर्ने राजनीतिक सोचको बहसलाई पनि बेवास्ता गर्न मिल्दैन।
दैलेखमा पेट्रोलियम पदार्थ तथा प्राकृतिक ग्यासको सम्भाव्यता अध्ययन र अन्वेषणका लागि चीनसँग प्राविधिक सहकार्य अघि बढाउने काम पनि उहाँको कार्यकालमा भएको थियो। यसले नेपालभित्रै ऊर्जा स्रोत खोज्ने सम्भावनाबारे राष्ट्रिय बहसलाई अगाडि बढाएको थियो। त्यस्तै, उहाँको नेतृत्वमा २०७२ सालको भारतीय नाकाबन्दीको सामना गर्ने क्रममा चीनसँग पारवहन तथा यातायात सम्झौता भयो। नेपालको नयाँ राजनीतिक नक्सामा लिम्पियाधुरा, लिपुलेक र कालापानी समेटेर जारी गरिएको विषय पनि उहाँको प्रधानमन्त्री कार्यकालको महत्त्वपूर्ण राष्ट्रिय घटनाक्रम हो।
लोडसेडिङ अन्त्य गर्ने प्रक्रियामा पनि उहाँ नेतृत्वको सरकारले नीतिगत तथा संस्थागत भूमिका निर्वाह गरेको थियो। यी विषयको मूल्याङ्कन गर्दा सम्बन्धित निकाय, अन्य सरकार र सरोकारवालाहरूको योगदानसमेत बिर्सनु हुँदैन।
यी सबै विषयलाई आधार बनाएर केपी शर्मा ओलीप्रति मेरो सकारात्मक राजनीतिक धारणा बनेको हो। अरूले फरक विचार राख्न पाउनुहुन्छ, त्यसको म सम्मान गर्छु। तर मेरो विचार फरक छ भन्दैमा मलाई आफ्नो धारणा राख्नबाट रोक्नु उचित हुँदैन।
सञ्चारमाध्यमको स्वतन्त्रता र जिम्मेवारी दुवै महत्त्वपूर्ण छन्
म सञ्चारमाध्यमको स्वतन्त्रताको पक्षमा छु। पत्रकारले सरकार, राजनीतिक दल र नेताहरूका गलत कामको आलोचना गर्न पाउनुपर्छ। तर पत्रकारितामा तथ्य, निष्पक्षता र सन्तुलन पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ। नयाँ पत्रिकालगायत कुनै पनि सञ्चारमाध्यमले केपी शर्मा ओली वा नेकपा एमालेको आलोचना गर्न पाउँछन्। त्यो उनीहरूको अधिकार हो। तर कुनै नेताको विरोध गर्दा उहाँको सकारात्मक योगदान, राष्ट्रिय मुद्दामा लिएको अडान र नीतिगत कामको पनि निष्पक्ष समीक्षा हुनुपर्छ भन्ने मेरो धारणा छ।
पत्रकारिताको काम कसैलाई देवत्वकरण गर्नु वा कसैलाई खलनायक बनाउनु होइन। पत्रकारिताको धर्म सत्य तथ्य सार्वजनिक गर्नु, सत्तालाई प्रश्न गर्नु र जनतालाई सही सूचना दिनु हो। त्यसैले सञ्चारमाध्यमप्रति हाम्रो अपेक्षा पनि यही हुनुपर्छ– आलोचना तथ्यमा आधारित होस्, प्रशंसा पनि तथ्यमा आधारित होस्। लोकतन्त्र कमजोर भयो भने देश कमजोर हुन्छ
हामीले एउटा कुरा कहिल्यै बिर्सनु हुँदैन– लोकतन्त्रको विकल्प अझ राम्रो लोकतन्त्र हो, अराजकता होइन।
राजनीतिक अस्थिरता, कमजोर संस्थाहरू, भ्रष्टाचार र जनताको निराशाले देशलाई कमजोर बनाउँछन्। राष्ट्रिय स्वाधीनता र सार्वभौमिकताको रक्षा गर्न बलियो लोकतान्त्रिक संस्था, सचेत नागरिक र उत्तरदायी नेतृत्व आवश्यक हुन्छ।
विदेशी हस्तक्षेपको सम्भावनाबारे चिन्ता व्यक्त गर्नु स्वाभाविक हो, तर त्यसको समाधान कुनै एक नेताको अन्धसमर्थन होइन। राष्ट्रिय एकता, सक्षम कूटनीति, आर्थिक आत्मनिर्भरता र बलियो लोकतान्त्रिक संस्थाहरू नै देशको वास्तविक शक्ति हुन्।
हामीले नेताहरूलाई प्रश्न गर्न सिक्नुपर्छ। राम्रो कामको प्रशंसा र गलत कामको आलोचना गर्न सक्नुपर्छ। आफ्नो राजनीतिक आस्थाभन्दा माथि उठेर राष्ट्रिय हितलाई प्राथमिकता दिन सक्नुपर्छ।
अन्त्यमा मेरो स्पष्ट धारणा म कलाकार हुँ। गीत गाउँछु, संगीत सिर्जना गर्छु, भजन गाउँछु, लोकदोहोरी र तीज गीतमार्फत दर्शक तथा श्रोतामाझ पुग्छु। तर म यो देशको एउटा सचेत नागरिक पनि हुँ। मेरो आवाज केवल गीत र संगीतका लागि मात्र होइन, समाजका विकृति, जनताका समस्या र देशको भविष्यका विषयमा पनि उठ्नेछ। म नेकपा एमालेको समर्थन गर्छु भन्दैमा एमालेका हरेक निर्णय सही छन् भन्ने होइन। म केपी शर्मा ओलीका केही विचार र राष्ट्रिय विकाससम्बन्धी दृष्टिकोणको प्रशंसा गर्छु भन्दैमा उहाँका कमजोरीबारे प्रश्न गर्न मिल्दैन भन्ने पनि होइन। यही सिद्धान्त अरू सबै दल र नेताहरूका हकमा पनि लागू हुनुपर्छ।
मलाई फोन गरेर, म्यासेन्जरमा सन्देश पठाएर राजनीतिक विचार नराख्न सुझाव दिनुहुने सबैप्रति फेरि पनि धन्यवाद। तपाईंहरूको माया र सद्भावलाई म सम्मान गर्छु। तर मेरो विचार राख्ने स्वतन्त्रतालाई पनि सम्मान गरिदिनुहुनेछ भन्ने अपेक्षा गर्दछु। कलाकार साझा हुनुपर्छ, तर कलाकारको विवेक साझा नाममा बन्दी हुनुहुँदैन। कलाकारले सबैलाई माया गर्नुपर्छ, तर देशलाई संकट पर्दा मौन बस्नु हुँदैन। किनकि देश रहे मात्र हाम्रो कला रहन्छ, संस्कृति रहन्छ, भाषा रहन्छ र हाम्रो पहिचान रहन्छ। हामीले दलभन्दा माथि देश, नेताभन्दा माथि राष्ट्रिय हित र व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा माथि जनताको भविष्यलाई राख्न सक्नुपर्छ।
मोतिराज खनाल गायक / सर्जक / संगीतकार
